Xenofobie bij de Zuid-Afrikaan van nu

Xenophobia among today’s South Africans

Het handvest van de VN heeft als doel het bevorderen en aanmoedigen van eerbiediging voor de rechten van de mens en voor de fundamentele vrijheden voor allen, zonder onderscheid naar ras, geslacht, taal of godsdienst. De spanningen in Zuid-Afrika hebben als grond de angst van de donkere Zuid-Afrikaan voor vreemdelingen, xenofobie, die al dan niet illegaal zijn en ongeacht de duur van hun verblijf afkomstig zijn uit andere staten in Afrika (NRC 29/6/26). Opmerkelijk, omdat het hier niet lijkt te gaan om onderscheid op basis van kleur, maar duidelijk wel op basis van ras. Zoals zo vaak begint het eerst met economische problemen, zoals verdringing op de arbeidsmarkt. Dat richt de focus van de onvrede vervolgens op de culturele verschillen, die de verdringing een extra dimensie geven. Het gevoel overheerst, dat de eigenheid van de stam verwatert en in het tribale Zuid-Afrika niet vreemd, dat dat een belangrijke uitsluitingsgrond is, meer dan de kleur en mogelijk zelfs meer dan de economische positie. Daarin moet een belangrijke oorzaak liggen, omdat de vreemdelingen slechts 3,7% van de bevolking uitmaken en het geweld extreem is. Het leert, dat mogelijk elke bevolking van een staat een kantelpunt kent, waarna de xenofobie extreme vormen aanneemt. Hoewel Nederland een geschiedenis van tolerantie kent, waar zo’n 17% niet in Nederland is geboren, is er geen garantie, dat dat kantelpunt voor Nederland niet bestaat.

The UN Charter aims to promote and encourage respect for human rights and fundamental freedoms for all, without distinction as to race, sex, language, or religion. Tensions in South Africa are rooted in the fear—xenophobia—felt by Black South Africans toward foreigners from other African states, regardless of their legal status or length of stay (NRC 29/6/26). This is notable because the issue does not appear to be one of distinction based on skin color, but clearly one based on race. As is often the case, it begins with economic problems, such as displacement in the labor market. This shifts the focus of discontent toward cultural differences, which add an extra dimension to that displacement. A prevailing sentiment is that tribal identity is being diluted; in a tribal South Africa, it is not surprising that this serves as a major basis for exclusion—more so than skin color, and possibly even more than economic status. This likely holds a key explanation, given that foreigners make up only 3.7% of the population yet the violence is extreme. It suggests that the population of any state may have a tipping point beyond which xenophobia takes on extreme forms. Although the Netherlands has a history of tolerance—with around 17% of the population born abroad—there is no guarantee that such a tipping point does not exist for the Netherlands as well.

Ricky Turpijn.